Drie thema’s
Naar aanleiding van de interviews en de andere bijdragen in deze publicatie zijn drie belangrijke spanningsvelden of dilemma’s te formuleren. De eerste heeft betrekking op data en onze omgang ermee. De tweede op de grenzen aan het politieke systeem van representatie, en de derde op de vertrouwenscrisis tussen overheid en burger. Deze thema’s raken aan de kwaliteit van de samenleving en de democratie en verdienen serieuze overweging. Want mediawijsheid, zo is de overtuiging van de Raad, is kansloos als de omgeving, de organisatie of de structuur van de samenleving, onvoldoende ruimte biedt om burgers — met hun kennis, vaardigheden en mentaliteit — betekenis te laten geven aan hun handelen.Verhalen versus verzamelingen
Om het internet op een goede manier te gebruiken heb je een bepaalde structuur in je hoofd nodig. Pas als je in staat bent verbindingen te maken, kun je internet op een zinvolle manier gebruiken.Piet BoekhoudDe vraag is in hoeverre het burgerschapsethos door het internet overeind blijft. In hoeverre willen mensen zich nog breed blijven oriënteren?
Martijn de Waal
Ook de politiek gelooft heilig in data. Intermediair schreef onlangs: “De overheid ziet alles — en wij vinden het best?”6 Met onze mobieltjes, onze verkeersnavigatoren, onze computers, onze creditkaarten en pinpassen laten wij sporen achter die, ook zonder dat wij dat weten, gemakkelijk na te trekken zijn. Binnen afzienbare tijd worden alle producten voorzien van chips (zoals nu al in sommige supermarkten, in autobanden, in bierkratten, in boeken en tijdschriften) en niet veel later worden ze geïmplanteerd in levende wezens (zoals nu al grootschalig bij huisdieren). Handig voor handsfree toegang, arbeidstijdregistratie, voorraadbeheersing, bewakingsdoeleinden, identificatie en in de nabije toekomst ieders conditie en gezondheid. RFID (Radio Frequency Identification) heeft als voordeel dat geen zichtcontact nodig is. De signalen laten zich niet remmen door asfalt, hout, cement of kunststoffen, vuil en vet hebben geen invloed op de leesbaarheid. Al deze ontwikkelingen werken in de hand dat mensen worden aangesproken als een verzameling data in plaats van als levende wezens en dat problemen worden benaderd als waren het wiskundige vraagstukken. Dit roept de vraag op of al die nieuwe media hulpmiddelen zijn waarmee we ons oude leventje kunnen voortzetten, of dat ze een nieuwe orde veroorzaken waarvan we de structuur nog niet echt goed kennen. En bij deze snelle groei van de hoeveelheid data waarover wij (overheid, bedrijfsleven, wijzelf) beschikken, is het onontkoombaar dat de rol van filters steeds belangrijker wordt. We kunnen niet zonder selectie, en selectie vraagt criteria: wat is van belang, wat is waardevol, en waarom. Wat is, kortom, het verhaal?
