logo Raad voor Cultuur

Mediawijsheid
in perspectief

www.cultuur.nl contact colofon

Arie Slob

Ten tijde van het interview was Arie Slob lid van de Tweede Kamer voor de Chris–tenUnie, inmiddels is hij fractievoor­zitter. Voordat Slob de politiek in ging, doceerde hij elf jaar lang geschiedenis en maatschappijleer op een middelbare school, waar hij erachter kwam dat kinderen erg gevoelig zijn voor de beelden die ze elke dag op zich afgevuurd zien. Omdat het mediagebruik onder jongeren explosief toeneemt, kaartte Slob het onderwerp in de Tweede Kamer aan. Mede op instigatie van de ChristenUnie is daarom de vorming van een media-expertisecentrum opgenomen in het coalitieakkoord. Aan de komst daarvan wordt nu gewerkt.


Beeldtaal

Al jaren probeert Slob het onderwerp media en jongeren onder de aandacht te krijgen. Het begon zo’n drie jaar geleden, toen hij bij het ministerie van OCW voorstelde jongeren te onderwijzen in beeldtaal. “We leven in een tijd waarin beelden steeds belangrijker en dominanter worden. Er wordt jongeren ook ge-leerd hoe ze met letters om moeten gaan, waarom zouden we ze dan niet onderwijzen in beeldtaal?” Hij merkte echter dat het onderwerp niet echt leefde bij de beleidsmakers. Slob beseft dat mediawijsheid een heel breed spectrum aan sectoren beslaat, maar hij beperkte zich in zijn voorstellen expres tot onderwijs en jongeren. “Wanneer een onderwerp te breed wordt ingebracht in de Tweede Kamer vindt men het al gauw te vaag en gebeurt er helemaal niks. Vandaar dat je altijd zo concreet mogelijk moet proberen te zijn.” Slob zag dit bevestigd toen enige tijd daarna in de Kamer een heftige discussie over seks en geweld in videoclips plaatsvond. “Dit is natuurlijk een veel te smalle discussie, maar toch is het een goede zaak dat het onderwerp op de kaart is gezet. De hevigheid waarmee deze discussie werd gevoerd bracht mij wel tot het besef dat mediawijsheid een belangrijk onderwerp is, waar we echt iets mee moeten.”

De rol van de overheid

Slob vindt dat de media tegenwoordig erg dominant aanwezig zijn. Van bedrijven tot schoolkantines en van buurtgebouwen tot kerken, overal worden oude en nieuwe media gebruikt. “Media vervullen een steeds belangrijker en sturender rol. Mensen moeten tegen deze overdaad aan beelden weerbaar gemaakt worden en de overheid moet hierin haar verantwoordelijkheid nemen. Het mag niet zo zijn dat de overheid het probleem onderkent, maar er vervolgens niks mee doet omdat ze vindt dat ze er niet over gaat.” Maar wat moet de overheid dan precies doen? “Het vorige kabinet nam een te afwachtende houding aan, door de verantwoordelijkheid te veel bij de ouders en de scholen te leggen. Ik denk dat de overheid een faciliterende en stimulerende rol moet spelen. Er zijn wel initiatieven op het gebied van de mediawijsheid, maar die zijn vaak te versnipperd. De overheid zou nadrukkelijk de regie op zich moeten nemen, zodat dergelijke initiatieven ook echt een kans krijgen.” Zou er een verplicht vak ‘mediawijsheid’ moeten zijn op scholen? “Ik ben niet voor een verplicht vak media-educatie of beeldtaal. Dat druist in tegen de tendens waarin de overheid scholen meer ruimte wil geven om het onderwijs naar eigen inzicht in te vullen. Maar ik vind wel dat scholen geholpen moeten worden als ze dit onderwerp aan de orde willen stellen.”
Slob meent dat de overheid voor de minder weerbare groep in de samenleving moet kiezen. “Ik zie dat zich vreselijke praktijken afspelen op het gebied van de nieuwe media. Enige tijd terug was ik op een congres waar een van de sprekers wist te vertellen dat sommige kinderen al op hun achtste pornoverslaafd zijn. Ook op MTV zie ik vaak afschuwelijke dingen voorbijkomen. Ik maak me erg kwaad over de manier waarop in sommige videoclips met vrouwen omgegaan wordt. Helaas zijn er jongeren die zich niet tegen dit soort beelden kunnen verweren, en misschien moeten we eindelijk eens een keer voor deze zwakkere groep kiezen. De ChristenUnie heeft daarom op een gegeven moment voorgesteld om standaard een filter op computers te zetten die mensen er eventueel zelf af kunnen halen.” Slob merkte dat als hij met dit soort voorstellen kwam, hij snel weggezet werd als fatsoensrakker van de ChristenUnie die zo nodig alles moet verbieden. “Als het onderwerp door bijvoorbeeld de PvdA wordt aangezwengeld, komt de discussie wel op gang, zoals het geval was bij de videoclips. Overigens maakt het me helemaal niet uit welke partij een onderwerp aankaart. Het belangrijkste is dat de discussie over mediawijsheid in de Tweede Kamer op gang komt en serieus genomen wordt.”

De openbare bibliotheek

Ziet Slob ook een rol weggelegd voor bibliotheken, als het gaat om het media-wijzer maken van de burger? Zelf komt Slob regelmatig in de bibliotheek en hij ziet dat bibliotheken zich steeds meer ontwikkelen tot een soort van buurtcentra. Bibliotheken zitten vaak in één gebouw met het buurthuis, hetgeen goedkoper is voor de gemeenten en soms voor bibliotheken hun overlevingskans betekent. Slob meent dat dit soort openbare plekken behulpzaam kunnen zijn bij het vergroten van de mediawijsheid van de burger. Het gevaar is echter dat steeds meer filialen gesloten worden, en bibliotheken derhalve een steeds groter afzetgebied moeten bestrijken. “De vraag is of je de mensen dan nog wel goed kunt bereiken. Toch zie ik hier primair voor bibliotheken een taak weggelegd, vooral omdat in bibliotheken vaak al de nodige organisatie en infrastructuur aanwezig is. Bovendien krijgen bibliotheken naast het uitlenen van boeken een steeds bredere functie, waar het bevorderen van mediawijsheid onder burgers goed bij zou passen.”

Privacy

Behalve met jongeren en media heeft Slob zich ook veel beziggehouden met het privacyaspect van de nieuwe media. Toen hij in de Tweede Kamer een discussie over elektronische chips entameerde, bleef het echter oorverdovend stil. Pas nadat hij deze discussie toepaste op de chips in paspoorten kwamen er reacties. “Ik geloof wel dat er voordelen zitten aan het toepassen van nieuwe technologieën als de chip, maar er moet wel rekening gehouden worden met de bescherming van persoonlijke gegevens. Het mag nooit zo zijn dat persoonsgegevens gebruikt worden voor zaken waar ze niet voor bedoeld zijn en er zullen dus altijd weer beperkingen moeten worden toegepast. Ik vind het vooral belangrijk dat mensen toestemming geven voor het gebruik van persoonlijke gegevens.”
Interviews
NAC scout keeper via YouTube
Sterke groei verwacht bijwonen uitvaart via internet
Bedrijven infiltreren in online-netwerken
LXVIIIDe grote mediaconcerns zijn de grote verhalenvertellers van de 21ste eeuw. Het gaat hen echter niet zozeer om het vertellen, als wel om het verkopen van verhalen.
XVDe lerarenopleiding wil toekomstige leraren ict- en media-educatie aanbieden, maar de opleiders behoren zelf tot de leeftijdsgroep die weinig weet van ict
Download de uitgave 'Mediawijsheid in Perspectief'  (PDF, 6.25 Mb)