Edwin van Huis is algemeen directeur van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Het instituut beheert ongeveer zeventig procent van het Nederlandse audiovisuele erfgoed. De collecties omvatten meer dan 700.000 uur radio, televisie, film en muziek, waarmee Beeld en Geluid één van de grootste audiovisuele archieven van Europa is. Beeld en Geluid betrok in 2006 een architectonisch opvallend nieuw gebouw op het Mediapark in Hilversum, dat inmiddels door 200.000 mensen is bezocht. Een belangrijk deel van hen bekeek de ‘Beeld en Geluid Experience’: een audiovisuele en interactieve tentoonstelling over alles wat met media te maken heeft. Pieter van der Heijden is directeur van de ‘Beeld en Geluid Experience’.
Mediawijsheid
Edwin van Huis en Pieter van der Heijden juichen toe dat het begrip ‘mediawijsheid’ niet alleen met kinderen of onderwijs wordt geassocieerd: “Het belang van het begrip mediawijsheid is dat het de hele samenleving aangaat.” Dit is ook de achterliggende gedachte van het Instituut voor Beeld en Geluid: de mensen laten zien hoe media werken, vanuit de premisse dat media ieders wereldbeeld bepalen. Een belangrijk thema hierin is media en macht: hoe gebruikt de politiek de media en hoe verbeeldt de media de politiek. “Media worden slimmer, maar de politieke gebruikers ook. De burgers bevinden zich hier tussenin; zij moeten zich dan ook bewust zijn van de werking en werkwijze van media.”Ook vanuit het perspectief van ‘nieuw burgerschap’ acht Van Huis het van belang dat de mensen zich realiseren hoe media werken en hoe beeldvorming tot stand komt. “Je kunt mensen laten ervaren, laten beleven dat ze bepaalde keuzes kunnen maken in media en dat deze keuzes invloed hebben op de betekenis die daar vervolgens uit voort komt. Veel mensen maken inmiddels dagelijks gebruik van meerdere nieuwe media, zoals bijvoorbeeld weblogs, digitale fotografie, filmen met mobieltjes, enzovoorts. Maar de werking, de mogelijkheden en de effecten ervan, dat is nog een redelijk onontgonnen gebied.”
Onderwijs
Het instituut heeft meerdere projecten ontwikkeld voor het onderwijs, waarbij veelal gebruik wordt gemaakt van het principe leren-door-ervaring. Onder de naam ‘Studio BENG’ biedt Beeld en Geluid in een multimediale ruimte educatieve activiteiten aan met betrekking tot audiovisuele media. Leerlingen kunnen hier onder andere hun eigen opnamen maken, met behulp van de collectie van het instituut. “In studio Beng leren ze twee dingen. Ten eerste dat ze zelf audiovisuele presentaties kunnen maken, dat dit leuk is en minder ingewikkeld dan ze misschien wel dachten. Wij hopen dat ze dat meenemen en zelf de stap gaan zetten naar het maken van eigen mediaproductie, in de klas of daarbuiten. Ten tweede willen we ze laten ervaren dat de ervaring die het programma overbrengt aan de kijker sterk wordt bepaald door bijvoorbeeld de montage, de muziek die eronder staat of de context waarin beelden worden getoond. We willen deelnemers op deze manier laten zien dat media niet per se liegen, maar dat hetgeen je ziet door isolatie en selectie altijd gekleurd is. Mensen snappen beter hoe dit fenomeen werkt als je het ze zelf laat ervaren. We zien het niet als onze taak om bezoekers mediatechnieken bij te brengen, het gaat erom duidelijk te maken dat deze technieken bestaan en welke uitwerking ze hebben. Elke representatie in de media wordt bepaald door –bewuste of onbewuste- selectie, reductie en perspectiefkeuze. Het is dus niet onze prioriteit dat kinderen bijvoorbeeld de techniek van animatiefilm onder de knie krijgen, maar wel dat ze door middel van dat leuke en toegankelijke medium een verhaal leren vertellen dat door kijkers verstaan wordt.” Op de website van Beeld en Geluid bestaat al de mogelijkheid om dit online over te brengen. Zo is op educatie.beeldengeluid.nl een Vjtool te vinden waarmee kinderen archiefbeelden kunnen mixen. Ook staat daar de scriptmachine, die op een meer didactische manier ingaat op hoe een script tot stand komt en wat de keuzes zijn waarvoor je komt te staan bij het maken van een script.Met de introductie van Teleblik, een website voor het onderwijs met duizenden uren audiovisueel materiaal, voornamelijk uit de archieven van de publieke omroepen, zorgt Beeld en Geluid voor een behoorlijk aanbod van audiovisuele bronnen. De volgende stap zou kunnen zijn online begeleidend materiaal aan te bieden voor projecten mediawijsheid. “Teleblik zou kunnen functioneren als platform voor mediawijsheidsmodules, gekoppeld aan de beschikbare bronnen.” Het streven is met het project Teleblik binnen twee tot drie jaar honderd procent van de scholen te bereiken. Dit kan niet zonder intensief samen te werken met verschillende instellingen, die elk hun eigen kennis en publiek meebrengen. Zo werkt Beeld en Geluid samen met Kennisnet, Teleac/NOT, De Waag en Reclamerakkers.
De projecten van Beeld en Geluid staan ook ten dienste van de docenten op verschillende onderwijsniveaus. “Zij moeten de kennis en mentaliteit die nodig is voor mediawijsheid doorgeven, maar zij laten zich nog al eens afschrikken door de technische voorsprong van jongeren. De rol van de docent blijft echter belangrijk; hij of zij moet de inhoud uitleggen en de betekenisconstructie toelichten.”
Dat er sprake is van een (dreigende) tweedeling in mediawijzen en niet-mediawijzen is volgens Edwin van Huis en Pieter van der Heijden een voldongen feit. “Wij pleiten dan ook voor meer gestructureerd onderwijs voor de niet-mediawijzen. Het stoort ons dat er in het onderwijs weinig tot niets aan media-educatie, laat staan mediawijsheid, wordt gedaan. Op school leer je lezen en schrijven, maar het medium waar je de hele dag, je hele leven gebruik van maakt, daar leer je niet mee omgaan. Dat is een vreemde situatie.”
