Mediawijsheid
in perspectief
Emmen Revisited
In Emmen zijn de gemeente en twee woningbouwcorporaties het project Emmen Revisited gestart. Doel van het project is drie woonwijken te begeleiden bij het proces van stedelijke vernieuwing. Daarbij wordt actief gebruikt gemaakt van nieuwe media. Deelnemers aan het gesprek zijn Gert Jonker, directeur van welzijnsorganisatie Setna, Peter den Hollander, medewerker bij Setna en Cees van de Grift, projectleider van Emmen Revisited.
Expressie als opstap
‘Emmen Revisited is een uniek project, omdat het de sociale aspecten van wonen combineert met stedelijke vernieuwing en bouwen’, vertellen de gesprekspartners. Inzet is het vergroten van de leefbaarheid van en de sociale cohesie binnen wijken. ‘Onder druk van onder meer de individualisering zijn in de wijken en dorpen de oude sociale verbanden uiteengevallen. De traditionele ankerpunten zijn verdwenen: de turffabriek is weg en de kerk weet mensen niet meer te binden. Mensen zoeken echter naar binding. Dat vinden ze via lotgenotencontacten of door zich rond hele specifieke belangen te organiseren. Het nadeel daarvan is dat je een lokale samenleving krijgt waarin verschillende groepen zich organiseren, maar waarbij de totale samenhang ontbreekt.’ Om die samenhang te creëren is Emmen Revisited in het leven geroepen. Een van de instrumenten die Emmen Revisited inzet om haar doelen te bereiken, zijn nieuwe media. Bijvoorbeeld in de vorm van het ‘Web in de Wijk’-project dat Emmen Revisited samen met Brekend Vaatwerk en de Informatiewerkplaats voor het eerst heeft opgezet in de Emmense wijk Bargares, onder de kop ‘Naoberschapsbank’. (Zie daarvoor ook het interview met Else Rose Kuiper.) In dat project krijgen wijkbewoners de gelegenheid om met een eenvoudig digitaal programma websites te maken over wat voor hen belangrijk is. Daarbij kunnen ze begeleiding kunnen krijgen vanuit de zogenoemde digitale huiskamer die in de wijk is gehuisvest. Via de websites komt onderlinge communicatie op gang tussen de wijkbewoners. Men komt met elkaar in contact, eerst digitaal en vervolgens fysiek. Een mooi voorbeeld daarvan, vertellen de betrokkenen, was de volkstuinvereniging die dankzij Web in de Wijk deel van de wijk is gaan uitmaken. ‘Fysiek gezien ligt de vereniging aan de andere kant van de spoorlijn, maar zij heeft deze barrière met nieuwe media weten te overbruggen. Via de website heeft de vereniging betekenis gekregen in de wijk: de tuinders geven advies aan bewoners, verkopen zaden en kunstmest en leveren recepten. Ict brengt zo mensen bij elkaar die elkaar anders niet zouden ontmoeten.’ Een ander voorbeeld betrof een vereenzaamde zeer slechtziende vrouw die graag van de Naoberschapsbank gebruik wilde maken, maar aangaf dat de software voor haar niet geschikt was. ‘We hebben die software toen uitgebreid met een speciale versie voor slechtzienden. Vervolgens werd de ontoegankelijkheid van voorzieningen onderwerp van gesprek. Dat leidde tot het project “Blind vertrouwen”.’ In het kader van dat project plaatste de vrouw foto’s van zichzelf terwijl ze door de wijk loopt. Foto na foto stuit ze op hindernissen die haar, letterlijk, de voortgang belemmeren: auto’s die geparkeerd staan op de blindenstrook op de stoep; een blindenstrook die op een muur doorloopt; vuilnisemmers waar ze over struikelt, et cetera. De site trok de aandacht van anderen in de wijk, van de pers en vervolgens van de burgemeester. Het gevolg was meer aandacht voor het probleem, maatregelen om het op te lossen en meer betrokkenheid van de buurt bij de vrouw zelf. ‘De digitale bouwdozen van Web in de Wijk nodigen mensen uit zich uit te drukken. Het belang van die expressie is groot, want expressie is een belangrijke opstapfunctie voor sociale cohesie.’
Bewoners als startpunt
Waar het Emmen Revisited om gaat, is om het (doen) ontstaan van een nieuw soort sociale architectuur die vergemakkelijkt wordt door het gebruik van ict. Uitgangspunt zijn daarbij de burgers of bewoners: hun vraag is het startpunt, of het nu gaat om de leefbaarheid van de buurt of om de wijze waarop de zorg voor de oudere bewoners is geregeld of het vervoer van kinderen naar school. De projectleider van Emmen Revisited noemt het ‘een vorm van omgekeerde aanbesteding’. ‘Een sociale architectuur kan alleen samen met de mensen tot stand komen. Dus moet je vraaggestuurd werken, kijken vanuit de burger. Organisaties moeten zich daaraan ondergeschikt maken.’ Het begint met een goede analyse van het probleem (in de wijk) die bewoners samen met professionals maken. Vervolgens wordt bekeken wat ieders rol in het oplossen ervan kan zijn – wat kunnen de bewoners doen, wat de gemeente, wat de zorgverleners, wat de woningbouwcoöperaties? Samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid staan daarbij voorop – niet het eigenbelang van de afzonderlijke instanties. Dat blijkt volgens het drietal niet eens zo moeilijk. Instanties staan minder op hun strepen dan je zou denken. ‘Woningbouwverenigingen willen best meer doen dan alleen ‘stenen bouwen’. Vanuit hun core business willen ze ook bijdragen aan de leefbaarheid van een wijk.’ Van belang is wel bij dergelijke samenwerkingsverbanden wie de regie in handen heeft. ‘In de wereld van de netwerken is niemand de baas. Bij voorkeur ligt de regie daarom tussen de partijen in, waarbij niemand de leiding heeft en iedereen vetorecht.’ Die regie kan belegd worden bij een onafhankelijke procesmanager van buiten, of, zoals bij Emmen Revisited, bij afgevaardigden van de direct betrokken partijen die zelfstandig kunnen opereren. In ieder geval moet de regie niet bij een van de partijen komen te liggen, ook niet als dat de gemeente is, aangezien ook de gemeente meestal een van de belanghebbenden is. ‘Gemeentes zijn in dat geval als meespelende coaches die altijd zichzelf opstellen.’ Een andere voorwaarde voor het slagen van samenwerkingsprojecten als Emmen Revisited is volgens de betrokkenen dat de afzonderlijke deelnemers hun eigen doelen in het project gerealiseerd zien; als het project te ver afdrijft van de doelen die ze zich als bedrijf of organisatie hebben gesteld, loopt het project op een gegeven moment vast.
Rol van de overheid
In hoeverre is hier een rol voor de rijksoverheid weggelegd? Bij Emmen Revisited zijn ze ‘niet enthousiast’ over de overheid. ‘Kijk naar de ‘digitale broedplaatsen’. Die zijn destijds met veel poeha aangekondigd, en vervolgens een zachte dood gestorven. Op dit moment is er helemaal geen geld meer beschikbaar voor het sociaal gebruik van ict. En met de WMO (wet maatschappelijke ondersteuning) is het moeilijker geworden voor partijen om samen te werken omdat ze nu op de markt moeten concurreren.’ In de ogen van de gesprekspartners is de rol van de overheid bovendien aan verandering onderhevig. Steeds meer vraagstukken worden vanuit de samenleving op de agenda gezet. ‘Resultaten worden op lokaal niveau bereikt. De krachtige partijen zitten in het maatschappelijk middenveld. De overheid moet deze partijen ruimte geven en ervoor zorgen dat zij onbelemmerd kunnen samenwerken.’ Ook onderzoek naar de effecten, bijvoorbeeld van het Web in de Wijk-project, is zinvol, evenals geld om het concept uit te dragen of ‘op te schalen’ in een soort franchisemodel naar andere wijken en steden. ‘Daar zitten nog wel haken en ogen aan, omdat gemeentes en rijk altijd de neiging hebben vanuit problemen te denken. Terwijl Web in de Wijk een wijkbreed concept is – niet alleen iets voor zeg probleemjongeren uit de wijk. Web in de Wijk is gebaseerd op het concept van asset based development, uitgaan van de kracht die er is, van de kwaliteiten die er zijn. Empowerment, daar gaat het om.’
Interviews
