Pjotr de Jong is oprichter en directeur van Vandejong. Dit Amsterdamse bureau houdt zich sinds negen jaar bezig met merken en identiteit, met name in de publieke sector. Bureau Vandejong ontwikkelde onder andere het merk 'Anno', bedoeld om historisch besef bij te brengen onder niet-museumbezoekers. Daarnaast rekent Vandejong onder andere de Universiteit van Amsterdam, Universiteit Twente, FOAM en het Filmmuseum tot zijn klanten.
Optimisme
"Mmm, een grappig onderwerp", is Pjotr de Jongs eerste reactie op het begrip 'mediawijsheid'. "Ik zie de media louter als communicatie-instrument, als een vanzelfsprekendheid ook, en niet als een middel om burgerschap te ontwikkelen, laat staan dat daar overheidsbeleid voor nodig is. We leven tenslotte in een vrije distributiemarkt waartoe iedereen toegang heeft en waarin mensen zich vrijblijvend en informeel kunnen organiseren."De Jong is het dan ook niet eens met de stelling dat de kwaliteit van de publiek toegankelijke ruimte in de samenleving in het geding is en dat er gevaar van uitsluiting bestaat. "Kenmerkend is juist dat tegenwoordig communicatieprocessen niet meer via de klassieke lijnen lopen en dat iedereen toegang heeft tot alles. Dat stemt mij optimistisch, ik heb minder dan voorheen het gevoel dat iets of iemand 'de boot mist' of dat er processen gefaciliteerd moeten worden. Communicatie organiseert zichzelf, dat is juist een kenmerk ervan, en mensen vinden zichzelf ook terug in die structuren. Mensen hebben een zee aan mogelijkheden en stellen steeds meer en verfijnder hun leven, hun identiteit samen. Dit proces loopt niet meer monomaan via merken of bedrijven, en ook de overheid heeft duidelijk moeite hier grip op te krijgen. Het overheidsbeleid hobbelt achter dit proces aan."
In hoeverre moet mensen geleerd worden om te gaan met nieuwe communicatievormen, -technieken en -processen? "Leren gaat vanzelf", meent De Jong. "Leerprocessen organiseren zichzelf, vooral bij jonge mensen. Je kunt dit maar in beperkte mate beïnvloeden. In elk geval niet via het onderwijs zoals dat nu is georganiseerd. Ons onderwijs is veel te instrumenteel, onze scholen zijn leerfabrieken geworden. Een mediatheek kan er heel modern uitzien, maar feitelijk wordt er nog heel plat en passief onderwezen."
Visie, inspiratie en mogelijkheden
Mediawijsheid draait volgens De Jong niet zozeer om de omgang met media, maar om sociaal vermogen, het vermogen tot communicatie. En daarin heeft de overheid weldegelijk een rol. "Allereerst door veel meer te investeren in het onderwijs, met als doel mensen te leren hun eigen keuzes te maken. Daarnaast moet de overheid het goede voorbeeld geven, daar consequent in zijn, en visie, inspiratie en mogelijkheden bieden. Een voorbeeld van hoe het nìet moet, is de hele campagne rondom het referendum over de Europese Grondwet. Een weinig inspirerende en platte manier van benaderen, die uiteindelijk alleen weerstand oproept. De overheid zou veel meer interactiviteit en openheid moeten creëren. Mensen mogelijkheden en ruimte bieden, en stimuleren om zelf aan de slag te gaan." Als voorbeeld noemt Pjotr de Jong de door Vandejong ontwikkelde 'leuzendetector' voor de laatste gemeenteraadsverkiezingen: mensen konden zelf verkiezingsleuzen, verkiezingsposters maken en deze verspreiden via internet.Volgens Pjotr de Jong bestaat er in de huidige samenleving heel veel betrokkenheid, maar die wordt pas geactiveerd en zichtbaar als mensen geïnspireerd worden. En daar ontbreekt het aan. "Het ontbreekt aan visie, zowel bij bedrijven als bij de overheid. De scope is veel te kort; bij het Kabinet bijvoorbeeld tellen alleen de komende vier jaar." De overheid handelt vaak uit angst, zegt De Jong, vooral ook voor het politiek incorrecte en voor common sense. Terwijl dat juist is wat mensen aantrekt: het gewone bijzonder maken, herkenning creëren. "Wat we missen nu er geen ideologieën meer zijn, is leiderschap, een rolemodel, zoals dat vroeger door overheid, bedrijven en instituties werd ingevuld. Mensen hebben grote behoefte aan een horizon. De overheid moet die visie en inspiratie bieden, en mensen de ruimte en de mogelijkheden geven om zich te ontplooien, om uit te wisselen, zich te manifesteren, en te leren. En vervolgens zelf een eigen visie te ontwikkelen. Visie is weten wat je wilt, gebaseerd op kennis."
Daarbij draait het niet alleen om het bieden van informatie, maar ook van de instrumenten die nodig zijn om toegang te krijgen tot die informatie, meent De Jong. "Denk aan het instandhouden van instellingen als openbare bibliotheken, musea en archieven: laagdrempelige plekken waar mensen naartoe gaan om iets te leren, om zich te informeren en vooral ook waar ze elkaar ontmoeten. Overigens moeten deze instellingen, met name bibliotheken, hun rol wel stevig herdefiniëren want ze hobbelen nu achter de ontwikkelingen aan, in plaats van voorop te lopen."
